·    Vitray yapmanın en önemli noktası  cam kesimi diyebiliriz. (Cam kesimi ile ilgili aşağıdaki görselleri inceleyin.)
·    Camı elmasla çizginin iç tarafından kesmeye özen gösterin.
·    Cam’ların kenarlarını yani çapaklarını cam eğesi veya taşlama motoru ile tamamen temizleyip desenin  üzerine koyduğunuz zaman aralarında çok az boşluk olması gerekir. (yoksa desen tam oturmaz şişme yapar). Bu boşluk bakır folyo kalınlığı ile kapanacaktır.
·    Bakır folyo camın kalınlığından en az 2mm daha geniş olmalıdır. Camların etrafına folyo dönmeden önce bir bezle temizleyip , imkan varsa hafif ısıtın (sıcak bir yüzey üzerinde örneğin: kalorifer peteği. Isıtılmış cama folyo çok daha iyi yapışarak vitrayınızın daha sağlam olmasını sağlayacaktır.) Bakır folyonun alt yapışkanlı kısmındaki kağıdı kaldırıp cam’ı dik tutup bir uçtan bakır folyonun yapışkanlı kısmını tam ortalayıp sağ ve sol’da eşit miktarda yapışkanlı kısım kalacak şekilde yapıştırın. Camın kenarlarını bakır folyo ile sarıp, sağda ve solda fazla kalan kenarlarıda camın üstüne ve altına kıvırıp iyice yapıştırın. Bir tahta veya sert bir aletlede bakır folyo (bantı) iyice ezin.
·    Bakır folyonun üstü çabuk oksitleneceğinden (kararacağından) fazla bekletmeden lehimleme işlemine geçilmesi gerekir. Aksi taktrirde oksitlenen yüzeyler lehim tutmayacaktır.
·    Patina (karartma) işlemine geçmeden önce vitrayı cam sil ile ve/veya ılık suda deterjan ve sünger ile temizleyiniz.
·    Patina işlemide bittikten sonra tekrar deterjanlı su veya cam sille temizleyip bastırmadan kurulayın.
Vitrayı ters çevirirken / kaldırırken dengeli tutmaya özen gösterin.sanat

Yapılışı:
Yapılması tasarlanan eskiz, aydınger kağıdına çizilip renklendirilir ve her bir parça tek tek numaralandırılıp kartona kopya edilir. Daha sonra parçalar kurşun makası yardımıyla kesilir. (Makasın arası 1.8 veya 2 mm boşluk vererek kestiği için kurşunun kalınlığını düşerek vitray’ın ölçü dışına taşması önlenmiş olur.) Kesilen bu karton kalıplar ile renkli camlar, Cam elması ve cam pensesi kullanarak kesilir. Kesilen camların çapakları el törpüsü yada rodaj makinesi yardımıyla alınır ve kağıt üzerindeki eskize yerleştirerek ölçüleri kontrol edilir. Eskiz, çalışma tezgahının üzerine önce iki köşesinden tahta çıtalarla çivilenerek sabitlenir. Daha sonra vitrayın (köşeden başlayarak) örme işlemine geçilir. Camlar ardı ardına kurşun çubuk profillerine geçirilir. Kurşunlar kurşun bıçağı ile ahşap tezgah üzerinde bastırılarak kesilir ve kesilen ucu törpülenir. Her parça cam etrafı kurşunla dönüldükten sonra çivi ile sabitlenerek işleme devam edilir. Bu işlem bittikten sonra eskizin diğer köşeleri de ahşap çıtayla sabitlenir ve vitrayın ölçüye uygunluğu son kez kontrol edilir ve kurşunların birleşme uçlarına lehim pastası sürüldükten sonra havya ve lehim yardımıyla birleştirilir. Ön yüzü bittikten sonra vitrayın arka yüzeyi de aynı şekilde lehimlenir. Kurşunların kenarları  yuvarlak uçlu sert bir cisimle ezilerek vitray sağlamlaştırılır. Daha sonra lehimlenen noktaların rütuşu ve temizliği yapılarak montaja hazır hale getirilir.sanat

Louis Comfort Tiffany tarafından geliştirilmiş teknikle yapılan Tiffany (bakırlı) vitraya Evlerde, otellerde,  ve birçok mekanda kapı camları, pencere camları, merdiven boşluğu pencereleri, mutfak – banyo dolap kapakları, tavan camları – kubbe, ışıklı duvar panoları, ayırıcı paneller -paravanlar – seperatörler, masa, lamba – abajur – aplik ve özgün hediyelik eşyalarda dekorasyon ve aydınlatma amaçlı kullanılmaktadır.

Kullanlılan Malzemeler:

Cam kesme elması, Cam pensesi,Cam çapaklarını temizlemek için cam törpüsü veya rodaj makinesi, Kalem (permanent)türü, renkli cam, Bakır folyo (1/4veya7/32), Havya (80w veya 100w), Lehim (60/40), Lehim pastası, Bakır folyo oksid temizleme suyu,Beyaz ince karton ve aydınger kağıdı ,Patina suyu bakır veya siyah, Yumuşak uçlu ufak fırça

Yapılışı:

Yapılması tasarlanan eskiz aydınger kağıdına çizilip renklendirilir ve her bir parça tek tek numaralandırılıp kartona kopya edilir. Daha sonra parçalar makas yardımıyla kesilir. Kesilen bu karton kalıplar renkli camlar (daha önceden seçilen renklere göre)  üzerine konarak permanent türü bir kalemle çizilir. Cam elması ve cam pensesi  kullanarak çizgilerden kesilerek ayrılır . Kesilen camların çapakları el törpüsü yada rodaj makinesi yardımıyla alınır. Camların kenarları bakır folyo ile kaplanır. Bütün parçalar bittikten sonra cam parçaları desen üstünde bir araya getirilir. Camların lehimlenecek bakır folyolu yüzeylerine bir fırça ile lehim pastası sürülür ve birbirine havya yardımıyla lehimlenir. (her iki yüzeye de lehimleme yapılır.) Daha sonra kenarlarına kurşun dönülenerek vitray sağlamlaştırılır. Temizlenen vitray, lehimleri isteğe göre patina suyu ile bakır veya siyah renkde karartma işlemi yapılır. Vitray montaja hazır hale gelmiştir.

* Tasarımlar hayal gücüyle sınırlıdır. Sanatçının bilgi, becerisi, emeğiyle yaratılan eserler bulunduğu mekanın özellikleri ve ışığının katkısıyla değerini arttırır

Vitrayın diğer uygulama alanları ise;

Kapı camları, Pencere camları, Merdiven boşluğu pencereleri, Mutfak – banyo dolap kapakları, Tavan camları – kubbe, Işıklı duvar panoları, Ayırıcı paneller -paravanlar – seperatörler, Masa, Lamba – abajur – aplik , Özgün hediyelik eşyalar bulunmaktadır.

—————————
XVII. yüzyıldan itibaren bu sanat desenden çok etkilendi. Basit kompozisyonlardan ve az sayıda canlı renklerden oluşan vitray yapma zevki XIX. yüzyılda doğdu. Büyük ressamlar (İngres, Delacroix) modeller yarattılar. Geleneğe dayanan ya da yeni tekniklerden yararlanan vitray böylece anıtsal sanat içindeki yerini aldı.
İlk bilinen cam kesim tekniği önceden cam üzerine tebeşir ile çizilen desenin ucu ısıtılmış bir demir parçası ile kesilmesi tekniği idi. Kesim sırasında cam soğuması için su ile ıslatılıyor ve işlem cam iyice kırılana kadar devam ediyordu. Daha sonra Vitray ustaları daha küçük parçaların kolay kesilebilmesi ile kükürt tekniği ile kesim yapmaya başladılar. Kesilen parçalar temizlenip kesim şekline göre yapıştırılıyordu.(Yapıştırmada tutkal kullanılmıyor.) Sonra camın üstüne desen işleniyordu. Bezeme bittikten sonra camlar kurşun içine gömülüyor. Yani H kesitindeki kurşun çubukların arasına yerleştiriliyor ve lehim ile kurşunlar kalaylanarak camlar sabitleştiriliyordu.
Uzun yıllar parlak dönem yaşayan vitray sanatı zaman içersinde kültürel ve sosyal nedenlerden dolayı eski önemini kaybetmeye başladı. Yeniden önem kazandığı dönem 19. yy. da Antonio da Pisa nın kitabı örnek alınarak vitray restorasyonları yapıldı ve eski zanaatkarlar gün ışığına çıkartıldı.
Vitray sanatının yeniden doğuşu ilk olarak Fransa da başladı. Ancak yüzyıl sonuna doğru Almanya vitray sanatının merkezi konumuna geldi. Bu dönemde vitray sanatı özellikle dini yapıların dışında saray ve malikanelerde, büyük konakların kapı, pencere ve tavan süslemelerinde kullanılmaya başlandı. Desenlerde tema olarak dini ve kutsal desenler işlenmiştir. 1890-1930 yılarında dini konuların dışında manzara, insan figürleri, zarif bezemeler, çiçek motifleri ve geometrik desenler vitray sanatında yeni ve dekoratif tekniklerle geliştirildi.
O tarihlerden bu yana daha yalın bir vitray anlayışı ortaya çıkıştır. Notre-Dame du Raincy Kilisesi’nde Auguste Perret «oyuk duvarlar» yarattı, Maurice Denis buralara Ortaçağ’ınkiler kadar göz kamaştırıcı vitraylar yerleştirdi. Chagall, Leger ve Bazaine gibi ressamlar da buna benzer vitraylar yaptılar, ister figüratif, ister soyut olsun vitraylar modern mimarîye uydurulmakta ve doğrudan doğruya betonarme içine yerleştirilmektedir.
Bu tekniklere farklı olarak Amerika da New York’lu ünlü tasarımcı Louis Comfort Tiffany vitray sanatı için farklı bir uygulama tekniği geliştirdi. Kurşun çubuklar yerine bakır folyo şeritler kullanmaya başladı. Ayrıca bazı farklı cam türleri geliştirdi. Opal, renkli opal ve sedefli camlar gibi.
Kullandığı camlar ve tekniği ile çok farklı aydınlatmalar da ortaya çıkardı. Günümüzde onun çalışmalarından bir çok örnek taklit edilip uygulanmaktadır.
Türklerin Orta Asya’da yerleştikleri bölgelerde yapılan kazılarda ele geçen cam parçalan, onların bu sanat hakkındaki ileri bilgilerini ve ince kullanım biçimlerini kanıtlayıcı niteliktedir. İran üzerinden Anadolu’ya gelirken Türkler bu sanatı getirdiler ve geliştirdiler. Selçuklu mimarları, Artukoğullarında da görülen ve «şemsiye» denilen cam süslemeleri kullandılar. Fakat Selçukluların son derece incelmiş ve gelişmiş vitray örnekleri, Beyşehir Gölü kıyısındaki Kubadâbâd Sarayı kazılarında ele geçen cam parçaları ve alçı süslemeler vardı.
Vitray sanatı Selçuklular döneminde geliştirilmiş, Osmanlı İmparatorluğu döneminde İstanbul’un fethinden sonra bir çok tarihi mimarilerde Vitray Tekniği ile muhteşem çalışmalar yapılmıştır.
Evlerde, cami, medrese, şifahane, saray gibi anıtsal binalarda vitraylar normal pencere dizisinin üstünde oluyordu. «Kafa penceresi» denen bu nakışlı camlar, bitkisel ve geometrik şekillerle nefis bir bezeme biçimi oluşturuyordu. Bu camlardan süzülen ışıklar yapı içinde değişik yansımalar yapıyordu. Osmanlı vitrayının en güzel örnekleri Süleymaniye, Rüstempaşa, Yeni Cami gibi büyük mabetlerde, Topkapı Sarayı, Hünkâr Kasrı v.b. saray, kasır ve yalılardadır.

sanat,vitray sanati