Baş, boyun ekseninde değişik yön ve açılarda hareket etme kabiliyetine sahiptir. Ancak tam geriye başımızı çevirmemiz olanaksızdır.
Resmetmede daha önce değindiğimiz psikofizyolojik unsurların geçerli olması, poz ve duruşların bakış noktasına göre düzenlenmesidir. Bu, bir bakıma portrenin belirlenmiş alan içinde yerleştirilmesiyle ilgilidir. Resme bakış odağının tespiti ve kompozisyon, resmedilen modelin durağan (statik) ya da hareketli (dinamik) pozuyla doğru orantılıdır.
Baş ve gövde aynı yönde, örneğin; tam karşıdan (fastan) konumlandığında hareketsizdir. Canlı etki yapmaz. Yine baş ve gövde, her ikisinin tam yandan resmedilmesi de hareketsiz etkisi yapar. Ancak baş ve omuzlara farklı yönlerde poz verildiğinde hatta başı hafif aşağı ya da yukarı eğdiğimizde hareketli ve psişik etkisi, farklı bir duruş kazanmış olacaktır. Bel portresinde kolları tutuş şekli de canlı etkiyi oluşturur. Bu, boy portresi için de aynıdır.
Usta ressamlar, profesyonel sanatçılar konuları gereği figürleri her yönde resmedebilirler. Portre geleneğinde, Ingres’in öğretileri doğrultusunda, baş ve vücut çizimlerinde, başı; tam karşıdan alabileceğimiz gibi farklı açılarda ve yönlerdeki pozlarla çalışıyor olmasının bir ayrıcalığı yoktur. Yinelersek; pozun seçimi, modellerimizin karakteristik özelliğiyle örtüşüyor olması, aynı zamanda estetik açıdan önemini ortaya koyar. Başın, gövdenin ve kolların konumuyla hareketi tamamlayan, plastik etkileri öne çıkaran durumlara dikkat etmeliyiz. Gözlerin bakış yönü izleyicide olabildiği gibi duruşa göre farklı yönlere de bakabilmeli. Bu nedenle, asıl çalışmalarımıza geçmeden önce eskiz çizimler yapmalıyız. Eskizlerin, bir düşüncenin tespiti, ilk izlenimlerin aktarımı, anın yakalanması olduğunu unutmayalım.
Portre çizimlerinde, önden(fastan) ve yarı yandan (demi profil) çalışmalar daha çok tercih edilmektedir. Nedeni; konu edilen kişinin kendisi olduğundan (model olan kişi) yüzünün ön planda olması ağır basmaktadır. Grup portrelerde, anlatım gereği figürlerin aldığı konuma göre bakış yönleri de farklı olacağından, kimi figürlerin yüzlerini karşıdan, kimilerini yandan hatta arkadan resmedebiliriz. Yapıtın odağını oluşturan, görsel merkezinde figürlerin yüzlerini fastan resmetmek şartı da yoktur. Ancak etki arttırıcı olarak çalışılması kabul edilebilir.
Model tam önden görülüyorsa, baş merkeze yerleştirilmelidir. Model hafif yandan ( demi profil) görülüyorsa baş, görsel merkezin biraz dışında olmalı. Yüzün dönük olduğu boşluk daha fazla olmalı, başın arkasında daha az boşluk bırakılmalıdır. Modelin tam yandan (profilden) çiziminde, baş biraz daha ortadan olmalı, yandan bakan gözler merkeze yakın alınmalıdır.
Bel portesinde; vücudun pozuna göre başa karşısından bakılsa, merkezin dışında kompoze edilmeli. Estetik açıdan başı önden resmediyorsak, vücudu yandan görüntülemekte yarar vardır.
Dikkat edilmesi gereken bir başka nokta; perspektif kısalmaların fazla abartılmadan verilmesidir. Örneğin; yarım dönmüş modelin, arkada kalan kolunu bir masaya ya da başka bir yere dayanmasıyla geride olacağından, daha küçükmüş gibi görülse de (fotoğraf çekimlerinde bu, abartılı olarak çıkar.) bunu normale yakın resmedeceğiz. Bu abartılı çizimler, mizahi etki yaratmakta; ancak çizgi romanlarda etki gücünü arttırmak için ve illüstrasyonlarda kullanılmaktadır.

İnsan başının fizyolojik gelişimi; iki yaş, altı yaş, on iki yaş ve yirmi beş yaş olarak dört evrede değerlendirilir. Yapısal değişimler konstrüksiyonun şekillenmesini tamamlar.
İki yaş ve altı yaş çocuğunun önden ve yandan baş ölçüleri;
Yatayda 4 modül
Düşeyde 3 modül
Yatayda kaş hizası ile burun hizasını belirleyen birimin yarısından alınan çizgi, göz hizasındadır (Erişkinde bu birimin 1/3 ünden alınıyordu.). Alın üstü saç birimi erişkinde olduğu gibi ½ değil 1 tam birim alınır.
ÇİZİM 4
On iki yaşından itibaren 3,5 modül oran olarak alınır. Bu ölçü aynı zamanda erişkin insan modülüdür. Ancak ölçüler aynı olmasına rağmen, başın hacimsel olarak yapısı 12 yaşında normal-erişkin başından biraz daha küçüktür, yüz daha ovaldir, hatlar daha yumuşaktır. Erişkinde yüz hatları daha belirgin ve köşelidir. Alın kemiği ve elmacık kemiği çıkıktır. Erkeklerde saçlar dökülmeye başladığında alın ölçüsünde değişim olmaz; ancak saç bitim yeri değişmiştir. Erkeklerde burun belirgin ve ölçütlerin sınırlarını zorlayan büyüklüktedir. Bu yapısal farklılık, erkeğin iş yapması ve soluklanma ihtiyacı nedeniyle evrimsel formunu oluşturur. Aynı şekilde vücut ölçülerinde kadına göre farklılık, hormonal olarak deri altı yağ tabakasının az olması, tarihsel süreçte fiilen bedensel güç harcamaya dayalı daha kaslı yapıya ulaşmıştır.
İnsan bedenindeki (anatomisinde) önemli bir farklılık da; kadının kalça yapısındaki değişikliktir (Pelvis; kalça ya da leğen kemiği). Bu da, doğum yapabilmek için evrimsel süreçte, kadının kalçalarının geniş olması, doğasının gereğidir.
Yine omuzlarda, erkeklerde 2,5 baş modülü daha geniş, kadınlarda 2 baş modülü olarak daha dardır. Burada baş modülü düşey pozisyonda ve yan yana getirilerek hesaplanır. Erişkin kadının başı, modül olarak erişkin bir insanın başının 2,5 düşey, 3,5 yatay birimine uyan standartına karşın, erkeğin başından hacimce küçüktür. Yüz çevresi de küçüktür ve bu nedenle ağız ve gözler daha iriymiş gibi görünür.
Yaşlı yüzlerde hem yıpranmayla ilintili hem de hücre yenilenmesindeki gerileme, hatlarda daha keskin ve kırışıklıkların daha belirgin olması sonucunu getirir. Erkeğin saçları dökülmeye başlamıştır. Kadında ve erkekte burun, dudak ve kulaklarda etlenme, çene altında (gerdan) sarkmalar olmuştur. Diş kayıpları ağız ve çene yapısında deformasyonlar oluşturmuştur. Belki de bu nedenle yaşlı yüzler, resmetme açısından daha plastik etkiler de yapmaktadır. Örnek; Albrecht Dürer, annesinin portresi, Velazquez’ in portreleri, William Hogarth’ın ve Ingres’in portreleri vb. Bunun yanı sıra bebek ve çocukların baş ve vücut çizimleri de kolay değildir. Yeni doğmuş bebeğin kanonu-ölçüleri, başına oranla 4 modüle bölünmüştür. Yetişkine göre baş, vücudunun diğer bölümlerinden iki kat daha büyüktür. Bacaklar oldukça kısadır. Bebeklik tombulluğu ile kol ve bacaklarda deri katlanmaları pililer bulunur. Bel kıvrımı belirgin değildir ve karın şişmandır. İki yaşında, yeni doğmuş bebekle aynı özelliklere sahip olsa da, başa oranla 5 modüle, altı yaşında da 6 modüle ulaşır. Boy uzamaya, bel incelmeye başlar. Göğüsler ve meme uçları erişkin özelliği göstermeye başlamıştır. On iki yaşında, artık 7 modüle ulaşmıştır. Giderek yetişkine benzemektedir.

sanat , sanatçı

Portre ve figür çalışmalarında belirlenmiş oranlar – nispet (Ar. nisbet) ölçütler antikiteden günümüze kadar ulaşmıştır. Polykleitos, insan vücudunun ideal orantılarını inceleyerek Canon adlı bilimsel eserini hazırlamıştır. (Kanon; ölçüler bilimi.)
Kanon; modül adı verilen bir ölçü biriminden yararlanılarak insan vücudunun oranlarını ve boyutlarını saptayan ölçü sistemidir. Modül; matematiksel olarak, bir araya geldiğinde bütünü oluşturan parçalara denir.
Antikiteden bu yana sanatçılar orantılarla ilgilenmişler ve belli sayısal değerler ortaya koymuşlardır. Antik dönemde modül olarak, insan başı oran alınmıştır. Buradaki modül, bütünün parçasından çok, insan başının birim olarak ele alınmasıyla, kaç baş yüksekliğiyle boy oranının tespitindeki birim olarak kabul edilir. Bu orantıya başın yapısı ve başın parçaları da dahildir (kaş, göz, burun, kulak, ağız vs.). Eski Mısır Uygarlığı’nda oran, insan figüründe, elin orta parmağının uzunluğunun 19 katı insan boyu olarak kabul edilmiştir.
İnsan başının fizyolojik yapısını, konstrüksiyonu olarak kabul ediyoruz ve değerlendiriyoruz.
Erişkin kadın, erkek ve çocuk (gelişim sürecinde) baş ölçüleri aynı değildir, baş konstrüksiyonu da aynı şekilde farklılık gösterir. Başın önden (fastan) ve yandan (profil) görünüşünü ele aldığımızda, baş modülünün yüksekliğini 3. ½   ye bölerek, başın ve yüzün oranlarını elde ederiz. 1) Burun ile çene arası. 2) İki kaş ve hizası ile burun delikleri arası (bir burun boyu). Aynı zamanda bu bölüm kulak boyudur. 3) Saç çizgisiyle kaşların hizası, alın bölümü. 4) ½ lik bölüm saç çizgisi ve saça aittir. Ancak kadın ve erkekteki saç uzunluğu ½ lik oranı bozar gibi görünse de yüzdeki oranları etkilemez. Başın konstrüksiyonunda saç yüksekliği hariç tutulur.
Karşıdan bakıldığında baş modülünün genişliği 2. ½ birimdir. Dolayısıyla baş 3. ½ yükseklik ve 2. ½ genişlikle bir dikdörtgen prizma meydana getirir. Ancak önden (fastan) yükseklik 3. ½ , yandan da (profil) yükseklik 3. ½ dir. Önden genişlik 2. ½ , yandan genişlik ise 3. ½ dir. Profilden kare alan içerisinde kalır.
Önden genişliği, solda 1 birim, sağdan 1 birim aldığımızda ½ birimi ortaya alırız. Bu ½ lik birimin ortasından düşey konumda ikiye böldüğümüzde, orta ekseni elde ederiz. Yine önden ½ birimi üstten yatay hatla çizip, diğer 3 birimi de yatay olarak çenenin alt kenarına kadar çizip böldüğümüzde yüzün orantı alanlarını çıkarmış oluruz. Karşıdan bakıldığında ½ lik bölüm, bir göz genişliğini verir. Sol ve sağdaki birimleri de ikiye ayırdığımızda, önden başın genişliği, 5 göz genişliğini verir. İki göz arası bir göz genişliği, kulaklarla gözlerin arası da karşıdan bir göz genişliğidir. İki göz arası genişlik burun deliklerinin genişliğine eştir.
Düşey konumda, birim olarak ½ lik saç ve 1 birimlik olarak; alnı, burnu, ağzı ve çeneyi aksın üzerinde simetrik olarak er aldığını görürüz. Yatay hatlarda, kulak ve burnun aynı birimde, hizalı olarak konumlandığını kavramış oluruz.
Yatay olarak yüzün altındaki 1. birimi ikiye böldüğümüzde, burun arasında kalan yarısında dudaklar yer alır. Alt yarısı da çeneyi oluşturur. Alt dudağımızın bitim yeri bölen (ikiye ayıran) çizginin üzerine temas eder.
Aşağıdan yukarıya 2. burun birimini 3 parçaya ayırdığımızda, kaş hizası ile temas eden 1/3 lük parçada gözler yer alır.
3. ½  birimi profilden yerleştirdiğimizde, yataylarda yüzün karşıdan bölümlemelerinin hizasında ve devamındadır. Yandan yüzün (başın) bakış yönü başlangıç alındığında, sırasıyla ilk 3 birim, sonra ½ lik birim yer alır. ½ lik birim, başın arkasına, art kafaya aittir. Yandan bakış yönü birimini de 3 parçaya ayırırsak; ilk 1/3 te, burun ve bitim yeri dudak hizası, ikinci 1/3 lük kısmında dudakların başlangıç hizası ve gözün başlangıç noktası olan göz bebekleri yer alır. Üçüncü 1/3 lük kısımda ise, göz bebekleri ve kaşın bitim noktası ile nihayetlenir.
Kaşın bitim yeri ile kulakların başlangıcı 2 birimi verir. Bu iki birim de, düşeyde sırasıyla saçlar, şakak ve çenenin avutları yer alır. Düşeyde yer alan 3 parçada; yukarıdan aşağıya, yan kafa, kulak ve boyun bulunur. Kulak, burnun hizasındaki birimde ve yatay kesimde yer aldığı birimin ilk birinci yarısına dahildir.
İnsan başını, böyle düşey ve yatay dilimlerle gösteren kafese kutulama denir. Bu, başın geometrisini anlamada ve çiziminde bize yardımcı olmaktadır.